ભગતસિંહ : એક જન્મજયંતી નહીં, રાષ્ટ્રસેવાના સંકલ્પનો દિવસ

“દેશ માટે મરવાની ભાવના મહાન છે, પરંતુ દેશ માટે જવાબદારીપૂર્વક જીવવું પણ એટલું જ મહાન રાષ્ટ્રકર્મ છે.”

શહીદ-એ-આઝમ સરદાર ભગતસિંહનું નામ માત્ર ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઇતિહાસનું એક સુવર્ણ પાનું નથી; તે ભારતના યુવાનોના હૃદયમાં ધબકતો વિચાર છે. ભગતસિંહ એટલે અદમ્ય સાહસ, વૈચારિક સ્પષ્ટતા, ત્યાગ, સ્વાભિમાન અને માતૃભૂમિ પ્રત્યેની અખંડ નિષ્ઠાનું પ્રતીક.

માત્ર 23 વર્ષની યુવાન વયે દેશ માટે સર્વસ સમર્પિત કરનાર ભગતસિંહ આપણને આજે પણ એક સવાલ પૂછે છે—“જે આઝાદી માટે અમે જીવન સમર્પિત કર્યું, એ આઝાદ ભારત માટે તમે શું સમર્પિત કરવા તૈયાર છો?”

આ પ્રશ્નનો જવાબ માત્ર ભાષણોમાં, સોશિયલ મીડિયાની પોસ્ટમાં કે દેશભક્તિના નારામાં નથી. તેનો સાચો જવાબ આપણા કર્મ, કર્તવ્ય અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની જવાબદારીમાં રહેલો છે.

આજનો સમય બદલાયો છે. સંઘર્ષનાં સ્વરૂપો બદલાયાં છે, પડકારો બદલાયા છે; પરંતુ રાષ્ટ્રને સમર્પિત, જાગૃત, શિક્ષિત, સંવેદનશીલ અને જવાબદાર યુવાનોની જરૂરિયાત આજે પણ એટલી જ પ્રબળ છે.

આજના યુવાનને હાથમાં હથિયાર નહીં, પરંતુ જ્ઞાન; હૃદયમાં દ્વેષ નહીં, પરંતુ દેશપ્રેમ; વિચારમાં અંધ અનુસરણ નહીં, પરંતુ પ્રશ્ન પૂછવાની અને સત્ય સમજવાની શક્તિ; અને જીવનમાં માત્ર સફળતા નહીં, પરંતુ સાર્થકતાનું ધ્યેય જોઈએ.

ભગતસિંહ માત્ર ક્રાંતિના પ્રતીક નહોતા; તેઓ ગંભીર વાચક, લેખક અને વિચારક પણ હતા. તેથી તેમની જન્મજયંતીએ યુવાનોએ તેમની તસવીર સામે ફૂલ ચઢાવવાથી આગળ વધીને તેમના જીવનમાંથી નિર્ભયતા, અભ્યાસ, વિચારશીલતા, સામાજિક જવાબદારી અને રાષ્ટ્રપ્રથમની ભાવના આત્મસાત કરવી જોઈએ.

દેશસેવા માટે દરેક વ્યક્તિએ સરહદ પર જવું શક્ય નથી, પરંતુ પોતાના ક્ષેત્રમાં ઈમાનદારીથી કર્તવ્ય બજાવવું દરેક માટે શક્ય છે. કોઈ વિદ્યાર્થી શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન મેળવી દેશને ઉપયોગી બને, કોઈ યુવાન વ્યસનથી દૂર રહી સમાજને સાચી દિશા આપે, કોઈ જરૂરિયાતમંદનો હાથ પકડે, કોઈ પર્યાવરણનું રક્ષણ કરે, કોઈ રક્તદાન કરે અને કોઈ મૃત્યુ પછી પોતાના અંગો કે દેહને માનવકલ્યાણ માટે સમર્પિત કરે—આ બધાં પણ આધુનિક સમયનાં રાષ્ટ્રસેવાનાં જીવંત સ્વરૂપો છે.

શહીદને શ્રદ્ધાંજલિ ફૂલોથી નહીં, સંકલ્પથી આપીએ ..આ જ ભાવનાને કેન્દ્રમાં રાખીને અમે ભગતસિંહજીની જન્મજયંતીને “સંકલ્પ દિવસ” તરીકે જોવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ.

મારું ખાસ કરીને યુવાનોને આહ્વાન છે કે આ પવિત્ર દિવસે માત્ર “શહીદ ભગતસિંહ અમર રહો”નો નારો બોલીને અટકી ન જઈએ. આપણા જીવન સાથે જોડાયેલો કોઈ એવો સંકલ્પ લઈએ, જે આપણા ગયા પછી પણ કોઈના જીવનમાં પ્રકાશ બની રહે.

અંગદાન, દેહદાન અને માનવકલ્યાણ માટેના દાનનો સંકલ્પ એ આવી જ એક અસાધારણ સેવા છે.

જે ભગતસિંહે પોતાનું સમગ્ર જીવન માતૃભૂમિને સમર્પિત કર્યું, તેમની જન્મજયંતીએ આપણે આપણા જીવન પછી પણ માનવજાતને ઉપયોગી થવાનો સંકલ્પ લઈએ—તેનાથી વધુ અર્થસભર શ્રદ્ધાંજલિ બીજી કઈ હોઈ શકે?

આપણી આંખો કોઈને ફરી દુનિયા જોવાની તક આપે, આપણા અંગો કોઈ પરિવારના પ્રિયજનને નવજીવન આપે અને આપણો દેહ તબીબી શિક્ષણ તથા માનવસેવાના જ્ઞાન માટે ઉપયોગી બને—તો મૃત્યુ પણ સેવાનું પૂર્ણવિરામ નહીં, પરંતુ માનવતાના નવા અધ્યાયની શરૂઆત બની શકે.

યુવાનોને મારો એટલોજ સંદેશ છે કે યુવાની માત્ર ઉંમર નથી; યુવાની એક ઊર્જા છે. અને જ્યારે આ ઊર્જા યોગ્ય વિચાર, સંસ્કાર અને રાષ્ટ્રહિત સાથે જોડાય છે ત્યારે તે સમાજનો ઇતિહાસ બદલી શકે છે.

આજે આપણને એવી યુવા પેઢીની જરૂર છે જે પૂછે—“દેશ મને શું આપે?” એ પહેલાં “હું દેશને શું આપી શકું?”

જેના માટે દેશપ્રેમ માત્ર 15 ઓગસ્ટ અને 26 જાન્યુઆરી સુધી મર્યાદિત ન હોય; પરંતુ રોજિંદા જીવનની ઈમાનદારી, શિસ્ત, કર્તવ્યનિષ્ઠા, માનવતા અને સેવાભાવમાં દેખાય.

ભગતસિંહને સાચા અર્થમાં જીવંત રાખવા હોય તો તેમના ફોટા દીવાલો પર રાખવા પૂરતા નથી; તેમના સાહસને આપણા ચરિત્રમાં, તેમના વિચારને આપણા મસ્તિષ્કમાં અને તેમના દેશપ્રેમને આપણા કર્મમાં સ્થાન આપવું પડશે.

આવો, ભગતસિંહજીની જન્મજયંતીના પવિત્ર અવસરે એક સામૂહિક સંકલ્પ કરીએ—

રાષ્ટ્રહિતને વ્યક્તિગત સ્વાર્થથી ઉપર રાખીશું.

વ્યસનથી દૂર રહી સ્વસ્થ અને સશક્ત યુવા ભારતનું નિર્માણ કરીશું.. જાતિ, ધર્મ કે વર્ગથી ઉપર ઊઠીને માનવતાને પ્રાધાન્ય આપીશું.

જ્ઞાન, શિસ્ત, સેવા અને સદ્કર્મને જીવનનો માર્ગ બનાવીશું… અને શક્ય હોય ત્યાં અંગદાન તથા દેહદાનનો સંકલ્પ લઈને જીવન પછી પણ માનવસેવાની જ્યોત પ્રજ્વલિત રાખીશું.

ભગતસિંહે દેશને પોતાનું જીવન આપ્યું હતું. આપણે તેમના ચરણોમાં ઓછામાં ઓછું એક સારો સંકલ્પ તો સમર્પિત કરી જ શકીએ.

કારણ કે શહીદોને સાચી શ્રદ્ધાંજલિ માત્ર પુષ્પોથી નથી અપાતી તેમના અધૂરા સ્વપ્નોને પોતાના જવાબદાર કર્મોથી આગળ વધારવાથી અપાય છે.

આ જન્મજયંતીએ નારો નહીં, સંકલ્પ ગુંજે; માત્ર સ્મરણ નહીં, રાષ્ટ્રકર્મ જાગે; માત્ર શ્રદ્ધાંજલિ નહીં, સેવા શરૂ થાય.

“જીવન દેશ માટે જીવીએ અને જીવન પછી પણ માનવતા માટે ઉપયોગી બનીએ—આ જ શહીદ ભગતસિંહને આપણી સાચી શ્રદ્ધાંજલિ.”