અનંત ચતુર્દશી : વિસર્જન માત્ર પરંપરા નહીં, જીવનમાં ત્યાગ, કૃતજ્ઞતા અને પુનર્મિલનના વિશ્વાસનું જીવનદર્શન — ડૉ. દેવેન રબારી

મોરબી : અનંત ચતુર્દશીનો પાવન દિવસ માત્ર વિઘ્નહર્તા અને મંગલકર્તા ભગવાન શ્રી ગણેશજીની પ્રતિમાના વિસર્જનનો ધાર્મિક પ્રસંગ નથી, પરંતુ જીવનના અત્યંત ગહન સત્યને સમજાવતી આપણી સનાતન સંસ્કૃતિની એક જીવંત પરંપરા છે. ગણેશ વિસર્જન આપણને સર્જન, આસક્તિ, ત્યાગ, કૃતજ્ઞતા અને પુનર્મિલનની આશા—જીવનના આ પાંચેય ભાવોને એકસાથે સમજવાની દૃષ્ટિ આપે છે.

આ સંદર્ભે યંગ ઇન્ડિયા ગ્રુપના સ્થાપક અને માર્ગદર્શક ડૉ. દેવેન રબારીએ જણાવ્યું હતું કે, “જીવનમાં જે આપણને સૌથી વધુ પ્રિય હોય, જેની સાથે આપણી લાગણી, શ્રદ્ધા અને આત્મીયતા જોડાયેલી હોય, તેને પણ સમય આવે ત્યારે પ્રેમપૂર્વક વિદાય આપવાની તૈયારી રાખવી એ જ જીવનની પરિપક્વતા છે. ગણેશ વિસર્જન આપણને શીખવે છે કે વિદાય હંમેશાં દુઃખનો પર્યાય નથી; વિદાય કૃતજ્ઞતા, આનંદ અને ફરી મળવાના અડગ વિશ્વાસનો ઉત્સવ પણ બની શકે છે.”

ઢોલ-નગારાના નાદ, ભક્તિના રંગ, અબીલ-ગુલાલ અને ઉમળકાભેર ગુંજતા “ગણપતિ બાપ્પા મોરયા, મંગલમૂર્તિ મોરયા”ના જયઘોષ વચ્ચે જ્યારે બાપ્પાની પ્રતિમાનું જળમાં વિસર્જન થાય છે, ત્યારે વાસ્તવમાં શ્રદ્ધાનું વિસર્જન થતું નથી. પંચતત્ત્વમાંથી સર્જાયેલી મૂર્તિ ફરી પંચતત્ત્વમાં વિલીન થાય છે, પરંતુ ભગવાન શ્રી ગણેશજી પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલા વિવેક, સદ્‌બુદ્ધિ, વિનમ્રતા, કર્તવ્યભાવ અને લોકમંગલના સંસ્કાર ભક્તના અંતરમાં વધુ દૃઢ બને છે.

ડૉ. રબારીએ વધુમાં જણાવ્યું કે, ગણેશોત્સવનું સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય મહત્ત્વ પણ એટલું જ વિશાળ છે. આ ઉત્સવની મૂળ ભાવના માત્ર વ્યક્તિગત ઉપાસના સુધી સીમિત નથી; તે સામાજિક એકતા, સામૂહિકતા, સમરસતા, લોકજાગૃતિ અને રાષ્ટ્રભાવનાને મજબૂત કરવાનું માધ્યમ છે. જ્યારે સમાજના વિવિધ વર્ગો ભેદભાવ ભૂલીને એક જ આરાધ્ય સમક્ષ એકત્ર થાય છે, ત્યારે ઉત્સવ સાચા અર્થમાં સામાજિક સમરસતાનું પર્વ બને છે.

આ પવિત્ર અવસર આપણને એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન પણ પૂછે છે—શું આપણે માત્ર ગણેશજીની મૂર્તિને સ્થાપિત કરી છે કે તેમના ગુણોને પણ આપણા જીવનમાં સ્થાપિત કર્યા છે? બાપ્પાની સાચી આરાધના ત્યારે સાર્થક બને જ્યારે વિઘ્ન સામે હિંમત, નિર્ણયમાં વિવેક, વ્યવહારમાં વિનમ્રતા, સમાજ પ્રત્યે સંવેદના અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યે કર્તવ્યભાવ આપણા જીવનનો સ્વભાવ બને.

અનંત ચતુર્દશીનો “અનંત” શબ્દ પણ આપણને સુંદર આધ્યાત્મિક સંકેત આપે છે. દૃશ્ય સ્વરૂપનું વિસર્જન થઈ શકે, પરંતુ આસ્થા અનંત છે; મૂર્તિ વિદાય લઈ શકે, પરંતુ ઈશ્વરીય તત્ત્વ અવિનાશી છે; ઉત્સવ પૂર્ણ થઈ શકે, પરંતુ તેમાંથી પ્રાપ્ત થયેલા સંસ્કાર અને સદ્‌વિચારોની યાત્રા ક્યારેય પૂર્ણ થતી નથી.

વિઘ્નહર્તા ભગવાન શ્રી ગણેશ અને ભગવાન શ્રી વિષ્ણુ સૌના જીવનમાંથી વિઘ્નો દૂર કરે, સદ્‌બુદ્ધિ અને સદ્‌માર્ગનું બળ આપે તથા દરેક પરિવારમાં સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ, સ્વાસ્થ્ય અને મંગલનો સંચાર કરે તેવી પ્રાર્થના વ્યક્ત કરતાં ડૉ. દેવેન રબારીએ અંતમાં જણાવ્યું—

“વિસર્જન અંત નથી; એ ફરી મળવાના વિશ્વાસ સાથે અપાતી ભાવભીની વિદાય છે.

મૂર્તિ વિસર્જિત થાય છે, શ્રદ્ધા નહીં; ઉત્સવ પૂર્ણ થાય છે, સંસ્કાર નહીં; અને બાપ્પા વિદાય લે છે, તેમના આશીર્વાદ નહીં.”